ảnh (nguồn internet)

Luật Chuyển đổi số được xây dựng theo mô hình “luật khung”, đóng vai trò kết nối, thống nhất các luật chuyên ngành hiện hành như Luật Dữ liệu, Luật Giao dịch điện tử, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Thương mại điện tử, Luật An ninh mạng… Qua đó, hình thành bức tranh tổng thể, đồng bộ về chuyển đổi số trên phạm vi toàn quốc. Luật gồm 8 chương, 48 điều, quy định các nguyên tắc, chính sách về chuyển đổi số; cơ chế điều phối quốc gia; các biện pháp bảo đảm thực hiện; phát triển Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số; cùng trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quá trình chuyển đổi số. Các nội dung thuộc lĩnh vực dữ liệu, giao dịch điện tử, an ninh mạng, viễn thông, trí tuệ nhân tạo và các lĩnh vực chuyên ngành khác tiếp tục thực hiện theo pháp luật tương ứng, song phải bảo đảm thống nhất với các nguyên tắc, yêu cầu của Luật Chuyển đổi số. Trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, Luật Chuyển đổi số được thiết kế như một “luật khung” mang tính định hướng, không đi sâu vào các quy định kỹ thuật thuộc luật chuyên ngành, nhưng giữ vai trò điều phối, bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức và triển khai chuyển đổi số trên toàn quốc. Một trong những điểm nhấn quan trọng của Luật là lần đầu tiên luật hóa hệ thống khái niệm nền tảng về chuyển đổi số, bao gồm: chuyển đổi số, hệ thống số, dữ liệu số, hạ tầng số, nền tảng số, Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số. Các khái niệm này đã được tiếp thu, chỉnh lý theo hướng chặt chẽ về khoa học, thống nhất cách hiểu và cách triển khai trong toàn bộ hệ thống chính trị và xã hội. Dự thảo Luật cũng làm rõ sự khác biệt giữa chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin. Theo đó, nếu ứng dụng công nghệ thông tin chủ yếu là đưa các hoạt động hiện hữu lên môi trường số, thì chuyển đổi số là sự thay đổi căn bản về cách thức vận hành, mô hình quản trị và phương thức cung cấp dịch vụ. Tinh thần “chuyển đổi trước – số hóa sau” được xác định là triết lý cốt lõi xuyên suốt của Luật.

Bên cạnh đó, Luật quy định các công cụ quản trị vĩ mô quan trọng như Chương trình chuyển đổi số quốc gia, Khung kiến trúc quốc gia số, Khung quản trị dữ liệu, Khung năng lực số và Bộ chỉ số đo lường chuyển đổi số quốc gia. Các công cụ này được xem là “bộ điều phối trung tâm”, giúp Nhà nước theo dõi tiến độ, thúc đẩy thực thi và bảo đảm tính đồng bộ giữa chuyển đổi số ở cấp quốc gia, bộ, ngành và địa phương, khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, thiếu liên thông. Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Luật bổ sung các quy định bắt buộc về thiết kế và kiến trúc hệ thống số theo nguyên tắc “mặc định kết nối, mặc định chia sẻ, mặc định an toàn”. Theo đó, các hệ thống số phải ưu tiên sử dụng điện toán đám mây, nền tảng dùng chung, dữ liệu khai báo một lần; việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước trở thành yêu cầu bắt buộc; an toàn, an ninh mạng được bảo đảm ngay từ khâu thiết kế. Những quy định này nhằm khắc phục triệt để tình trạng “mạnh ai nấy làm”, đồng thời tiết kiệm chi phí đầu tư, vận hành và bảo trì. Đối với các dự án chuyển đổi số mới, chưa có tiền lệ, Luật bổ sung cơ chế thử nghiệm với nguồn kinh phí độc lập và cơ chế lựa chọn đối tác để thử nghiệm giải pháp trước khi triển khai đầu tư chính thức. Đây được coi là giải pháp quan trọng nhằm giảm rủi ro, tránh lãng phí ngân sách và khuyến khích đổi mới sáng tạo, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo.

Ngoài ra, Luật cũng dành sự quan tâm đặc biệt đến chính sách thu hẹp khoảng cách số, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Theo đó, các khu vực này được ưu tiên nguồn lực để bảo đảm hạ tầng đáp ứng các dịch vụ số thiết yếu như học trực tuyến, khám chữa bệnh từ xa, dịch vụ công trực tuyến. Song song với đó, Luật bổ sung các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng nền tảng số, tham gia chuỗi giá trị kinh tế số, coi kinh tế số là động lực tăng trưởng mới, hướng tới mục tiêu đóng góp tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.