Theo quy định tại Điều 77 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, lòng đường được sử dụng cho mục đích giao thông, còn vỉa hè dành cho người đi bộ. Việc sử dụng các khu vực này vào mục đích khác phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép và bảo đảm đúng quy định của pháp luật. Điều 21 Nghị định số 165/2024/NĐ-CP ngày 26/12/2024 của Chính phủ quy định một số trường hợp được phép sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè như: phục vụ hoạt động chính trị, văn hóa, thể thao; phòng chống thiên tai, cứu nạn cứu hộ; thi công xây dựng công trình; tập kết vật liệu xây dựng, rác thải; tổ chức tang lễ, đám cưới và trông giữ phương tiện trong trường hợp cần thiết.

Tuy nhiên, việc sử dụng phải bảo đảm không gây ùn tắc giao thông, có phương án tổ chức, phân luồng giao thông phù hợp và được cơ quan chức năng cấp phép. Đối với các trường hợp sử dụng lòng đường phục vụ đám cưới, tang lễ, tập kết vật liệu xây dựng hoặc trông giữ phương tiện chỉ được thực hiện trên các tuyến đường xã, đường thôn, đường chuyên dùng hoặc một số tuyến đường đô thị theo quy định; tuyệt đối không được sử dụng lòng đường, vỉa hè trên quốc lộ và đường cao tốc cho các mục đích này. Tổ chức, cá nhân có nhu cầu sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè cần chuẩn bị hồ sơ đề nghị cấp phép gửi đến cơ quan có thẩm quyền như UBND xã, phường; Sở Xây dựng hoặc Khu Quản lý đường bộ. Hồ sơ gồm văn bản đề nghị cấp phép và phương án tổ chức giao thông phù hợp.

Bên cạnh đó, Nghị định số 168/2024/NĐ-CP của Chính phủ cũng quy định rõ các mức xử phạt đối với hành vi lấn chiếm vỉa hè, lòng đường trái phép. Theo đó, hành vi bán hàng rong hoặc buôn bán nhỏ lẻ trên các tuyến phố cấm có thể bị phạt từ 200.000 đồng đến 250.000 đồng. Hành vi sử dụng trái phép lòng đường, vỉa hè để họp chợ, kinh doanh ăn uống, sửa chữa phương tiện, rửa xe, bày bán hàng hóa có thể bị xử phạt từ 2 đến 3 triệu đồng đối với cá nhân. Trường hợp sản xuất, gia công hàng hóa hoặc bày bán máy móc, vật tư trên vỉa hè có thể bị xử phạt lên tới 5 triệu đồng. Đặc biệt, đối với hành vi sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè vào mục đích khác mà không có giấy phép hoặc sử dụng sai nội dung giấy phép, mức xử phạt có thể lên tới từ 10 đến 15 triệu đồng đối với cá nhân và từ 20 đến 30 triệu đồng đối với tổ chức.

Việc chấp hành nghiêm các quy định về sử dụng lòng đường, vỉa hè là trách nhiệm của mỗi tổ chức, cá nhân nhằm góp phần bảo đảm trật tự an toàn giao thông, giữ gìn mỹ quan đô thị và xây dựng môi trường sống văn minh, an toàn, sạch đẹp.