Một trong những điểm mới đáng chú ý là thời điểm tổ chức bầu cử được ấn định sớm hơn so với thông lệ. Ngày bầu cử dự kiến diễn ra vào Chủ nhật 15-3-2026, sớm khoảng hai tháng so với các nhiệm kỳ trước. Kết quả bầu cử dự kiến được công bố ngày 22-3 và kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI sẽ được tổ chức vào ngày 6-4-2026. Việc rút ngắn đáng kể khoảng thời gian từ công bố kết quả bầu cử đến kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa mới – chỉ còn khoảng nửa tháng – thể hiện quyết tâm bảo đảm tính kịp thời, đồng bộ trong công tác nhân sự cấp cao. Khoảng cách giữa Đại hội Đảng toàn quốc và kỳ họp thứ nhất của Quốc hội, HĐND khóa mới được thu hẹp, tạo điều kiện kiện toàn sớm bộ máy, phân công cấp ủy viên và triển khai nghị quyết Đại hội XIV của Đảng một cách liên tục, ổn định. Không chỉ thay đổi về thời điểm, quy trình bầu cử cũng được điều chỉnh theo hướng tinh gọn, rút ngắn thời gian nhưng vẫn bảo đảm chặt chẽ, đúng luật. Thời gian từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử giảm từ 70 ngày xuống còn 42 ngày. Các mốc hiệp thương, công bố danh sách người ứng cử, giải quyết khiếu nại, tố cáo được sắp xếp lại tương ứng, bảo đảm tính đồng bộ trong toàn hệ thống. Việc rút ngắn quy trình không đồng nghĩa với nới lỏng tiêu chuẩn, mà đi kèm yêu cầu tăng cường trách nhiệm, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Một điểm nhấn nổi bật của kỳ bầu cử nhiệm kỳ 2026 – 2031 là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức thực hiện. Việc khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh điện tử VNeID được triển khai phục vụ lập danh sách cử tri, in thẻ cử tri và hỗ trợ cung cấp thông tin về ứng cử viên. Thông qua ứng dụng này, cử tri có thể tra cứu thông tin ứng cử viên tại nơi cư trú một cách thuận tiện, minh bạch.

Bên cạnh đó, dữ liệu về tình hình cử tri tham gia bỏ phiếu dự kiến được cập nhật định kỳ hai giờ một lần trên hệ thống, giúp cơ quan chức năng theo dõi sát tiến độ, kịp thời xử lý phát sinh. Việc ứng dụng công nghệ số góp phần nâng cao tính chính xác, giảm áp lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở và hạn chế sai sót trong quá trình tổng hợp, báo cáo kết quả. Tuy nhiên, cùng với đó là yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu liên quan đến bầu cử. Hình thức tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri cũng được mở rộng, có thể tiến hành trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp hai hình thức, tùy điều kiện thực tế và khi bảo đảm đầy đủ yêu cầu kỹ thuật. Đây được xem là bước đi phù hợp với xu thế chuyển đổi số và góp phần tăng cường tương tác giữa ứng cử viên với cử tri.

Về cơ cấu, thành phần người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, tổng số 864 ứng viên được phân bổ theo hướng điều chỉnh hợp lý giữa trung ương và địa phương. Số lượng đại biểu ở các cơ quan trung ương và đại biểu chuyên trách ở trung ương tăng từ 207 lên 217 người (chiếm 43,4%), trong khi giảm tương ứng ở địa phương từ 293 xuống 283 người (56,6%). Tỉ lệ đại biểu Quốc hội chuyên trách được bảo đảm ít nhất 40%. Đáng chú ý, cơ cấu dành cho viện nghiên cứu, trường đại học, học viện và lĩnh vực doanh nghiệp, hiệp hội, nghiệp đoàn sản xuất kinh doanh đều tăng lên 10 đại biểu so với nhiệm kỳ trước. Đồng thời, tiếp tục bảo đảm tỉ lệ hợp lý đại biểu trẻ, đại diện đội ngũ trí thức, nhà khoa học, văn nghệ sĩ, người dân tộc thiểu số và chức sắc tôn giáo. Tỉ lệ đại biểu là nhà khoa học dự kiến đạt từ 3 – 5% tổng số đại biểu, góp phần nâng cao tính chuyên môn hóa trong hoạt động của Quốc hội.