Mùa hè với nền nhiệt độ cao và thời tiết nắng nóng kéo dài không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động ngoài trời mà còn là thời điểm tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Nhiệt độ cao khiến vi khuẩn, vi rút và các vi sinh vật gây bệnh phát triển nhanh chóng trong thực phẩm nếu không được bảo quản đúng cách. Bên cạnh đó, việc sử dụng hóa chất trong sản xuất nông nghiệp, bảo quản thực phẩm không đúng quy định cùng thói quen ăn uống thiếu an toàn của một bộ phận người dân cũng làm gia tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong mùa hè.
Theo các chuyên gia y tế, ngộ độc thực phẩm là tình trạng xảy ra khi con người ăn hoặc uống phải thực phẩm bị nhiễm vi sinh vật gây bệnh, chứa độc tố hoặc tồn dư hóa chất độc hại vượt ngưỡng cho phép. Đây là loại bệnh có thể xảy ra ở một cá nhân nhưng cũng có thể xuất hiện đồng thời ở nhiều người trong cùng một gia đình, tập thể hoặc sau các bữa tiệc do cùng sử dụng nguồn thực phẩm bị ô nhiễm. Thực tế cho thấy, nhiều loại thực phẩm quen thuộc hằng ngày có nguy cơ cao gây ngộ độc nếu không được chế biến, bảo quản đúng quy trình. Các món ăn chín như thịt nướng, chả nướng, hải sản nướng nếu để ở nhiệt độ môi trường quá lâu rất dễ bị nhiễm khuẩn. Các loại thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, lạp xưởng, giò, chả hay rau sống, trái cây tươi chưa được rửa sạch cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe. Đặc biệt, những món ăn từ thực phẩm sống như tiết canh, nem chua, nem chạo hoặc hải sản chưa được chế biến chín kỹ luôn được ngành y tế khuyến cáo không nên sử dụng bởi nguy cơ nhiễm vi khuẩn và ký sinh trùng rất cao.
Trong điều kiện thời tiết nắng nóng, nhiều loại vi khuẩn gây bệnh phát triển mạnh trong thực phẩm. Đáng lo ngại nhất là vi khuẩn tả (Vibrio cholerae), tác nhân gây bệnh tiêu chảy cấp với độc tố rất mạnh. Người mắc bệnh có thể bị tiêu chảy dữ dội, nôn nhiều, mất nước và điện giải nhanh chóng. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có thể rơi vào tình trạng trụy tim mạch, suy thận cấp, thậm chí tử vong.
Bên cạnh đó, vi khuẩn Salmonella gây bệnh thương hàn cũng là nguyên nhân phổ biến dẫn đến ngộ độc thực phẩm. Không chỉ gây sốt, đau bụng, tiêu chảy, loại vi khuẩn này còn có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như xuất huyết tiêu hóa, thủng ruột hoặc nhiễm khuẩn huyết nếu không được điều trị đúng cách. Ngoài ra, các vi khuẩn như Shigella gây bệnh lỵ hay Escherichia coli (E.coli) cũng thường xuất hiện trong thực phẩm và nguồn nước bị ô nhiễm. Một tác nhân khác không thể xem nhẹ là vi khuẩn tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus). Điều đáng lo ngại là ngoại độc tố do loại vi khuẩn này tiết ra có khả năng chịu nhiệt rất tốt, không dễ bị phá hủy ngay cả khi thực phẩm đã được đun nấu. Người bị ngộ độc do tụ cầu vàng thường xuất hiện triệu chứng rất nhanh, chỉ sau vài giờ ăn phải thực phẩm nhiễm khuẩn với các biểu hiện như đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn liên tục và tiêu chảy. Ngoài vi khuẩn, ngộ độc thực phẩm còn có thể bắt nguồn từ các loại vi nấm hoặc nấm độc tự nhiên. Vào mùa mưa, nhiều người dân có thói quen hái nấm trong rừng hoặc ven đồi để làm thực phẩm. Tuy nhiên, việc nhầm lẫn giữa nấm ăn được và nấm độc có thể dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Nhiều trường hợp ngộ độc nấm gây tổn thương gan, thận cấp tính và có nguy cơ tử vong cao nếu không được cấp cứu kịp thời.
Để chủ động phòng tránh ngộ độc thực phẩm trong mùa hè, ngành y tế khuyến cáo người dân cần thực hiện nghiêm nguyên tắc "ăn chín, uống sôi", tuyệt đối không sử dụng thực phẩm chưa được nấu chín hoặc còn tái sống. Rau, củ, quả dùng ăn tươi cần được ngâm và rửa sạch dưới vòi nước trước khi sử dụng, đồng thời nên gọt vỏ đối với những loại trái cây có thể gọt được. Việc giữ gìn vệ sinh cá nhân cũng đóng vai trò rất quan trọng. Người dân cần rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thực phẩm, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh để hạn chế nguy cơ lây truyền mầm bệnh. Nguồn nước dùng để chế biến thực phẩm, làm đá hoặc pha chế đồ uống phải bảo đảm vệ sinh và được xử lý theo đúng quy định. Đối với thực phẩm đã chế biến, cần sử dụng ngay sau khi nấu. Nếu chưa dùng hoặc còn thức ăn thừa, không nên để ở nhiệt độ phòng quá hai giờ mà cần bảo quản trong tủ lạnh và hâm nóng kỹ trước khi sử dụng lại. Người tiêu dùng cũng cần nói không với các loại thực phẩm có dấu hiệu ôi thiu, biến đổi màu sắc, mùi vị hoặc không rõ nguồn gốc xuất xứ.
Bên cạnh ý thức của người tiêu dùng, các hộ sản xuất, kinh doanh thực phẩm và người trồng rau, chăn nuôi cũng cần nâng cao trách nhiệm trong việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất bảo quản và phụ gia thực phẩm theo đúng quy định. Việc tuân thủ nghiêm các quy trình sản xuất, bảo quản và vận chuyển thực phẩm không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn xây dựng môi trường tiêu dùng an toàn, bền vững.
Ngộ độc thực phẩm hoàn toàn có thể phòng tránh nếu mỗi người dân nâng cao ý thức trong lựa chọn, chế biến và sử dụng thực phẩm. Đặc biệt trong mùa hè, khi nguy cơ mất an toàn thực phẩm gia tăng, việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa đơn giản nhưng hiệu quả sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.